Dodano: 23 grudzień 2020r.

Rzeki w Europie poszatkowane na ponad milion kawałków

Międzynarodowy zespół naukowców, w którego skład weszli także polscy uczeni, ustalił, że europejskie rzeki mają co najmniej 1,2 mln barier w nurcie wodnym. Analizy sugerują, że Europa ma prawdopodobnie jedne z najbardziej rozdrobnionych rzek na świecie. W badaniu zidentyfikowano tysiące dużych zapór, ale również niezliczoną ilość mniejszych struktur, takich jak jazy, przepusty czy śluzy.

Rzeki w Europie poszatkowane na ponad milion kawałków

 

Nowe badania opublikowane na łamach prestiżowego pisma „Nature” ujawniają prawdziwy zakres fragmentacji europejskich rzek i oferują pewne rozwiązania. Analizy prowadzone był w ramach projektu AMBER  (Adaptive Management of Barriers in European Rivers – Adaptacyjne zarządzanie przegrodami na rzekach Europy), który jest częścią większego przedsięwzięcia Unii Europejskiej – Horyzont 2020, koordynowanego przez Uniwersytet Swansea.

Europejskie rzeki podzielone na ponad milion odcinków

Badania wykazały, że europejskie rzeki mają co najmniej 1,2 mln barier w nurcie wodnym. Uczeni zidentyfikowali tysiące dużych zapór, ale także niezliczoną ilość mniejszych struktur, takich jak jazy, przepusty, brody, śluzy i rampy, które są głównymi sprawcami fragmentacji.

Wykorzystując modelowanie dot. liczby zapór i szeroko zakrojone terenowe weryfikacje istniejących danych, oszacowano, że na każdy kilometr strumienia przypada przynajmniej 0,74 zapory. W ramach badań sporządzono także pierwszą kompleksową ogólnoeuropejską inwentaryzację zapór - Atlas Zapór AMBER.

- Zakres fragmentacji rzek w Europie jest znacznie większy, niż ktokolwiek przypuszczał - mówi Barbara Belletti, geomorfolog rzeczny, która kierowała badaniem na Politecnico di Milano, a obecnie pracuje w CNRS, francuskim Narodowym Centrum Badań Naukowych.

Jak wskazują badacze, blisko 70 proc. zapór wodnych w Europie nie przekracza wysokości dwóch metrów, a ich największe zagęszczenie jest w Austrii, Belgii, Holandii, Niemczech i Szwajcarii. Jeśli chodzi o polskie rzeki, naukowcy naliczyli ponad tysiąc tam i około 77 tys. innych barier.

Możliwość ponownego połączenia

Poszatkowanie rzek na kawałki zakłóca swobodny przepływ wody i może mieć fatalne skutki dla ekosystemów. Różnorakie bariery rzeczne zwiększają ryzyko powodzi, ale wpływają też na jakość wody oraz zaburzają migrację ryb. Z drugiej strony tamy umożliwiają zakładanie ośrodków rekreacyjnych skupionych wokół nich i mogą być źródłem energii. Jednak wiele barier jest przestarzałych, a część z nich już niepotrzebnych.

- Wiele barier jest przestarzałych, a ich usunięcie stwarza bezprecedensowe możliwości - mówi Carlos de Garcia de Leaniz, koordynator AMBER. - Nasze wyniki są bezpośrednio uwzględniane w nowej unijnej strategii na rzecz różnorodności biologicznej i przyczynią się do ponownego połączenia co najmniej 25 tys. km rzek europejskich do 2030 r. - dodaje.

- We współpracy z Europejskim Regionalnym Centrum Ekohydrologii opracowaliśmy dla wszystkich rzek w Europie pierwszy na świecie model wpływu piętrzeń na siedliska ryb - mówi Piotr Parasiewicz, kierownik Zakładu Rybactwa Rzecznego w Instytucie Rybactwa Śródlądowego im. S. Sakowicza w Olsztynie. Instytut Rybactwa Śródlądowego im. S. Sakowicza obok Europejskiego Regionalnego Centrum Ekohydrologii w Łodzi jest partnerem i współwykonawcą w projekcie AMBER.

Projekt AMBER

Program AMBER otrzymał finansowanie z unijnego programu badań naukowych i innowacji "Horyzont 2020". Jego celem jest zastosowanie zarządzania adaptacyjnego do eksploatacji zapór i innych barier w celu osiągnięcia bardziej zrównoważonego wykorzystania zasobów wodnych i skuteczniejszego przywrócenia ciągłości ekosystemów rzecznych. W ramach projektu opracowano narzędzia i symulacje, które mają pomóc przedsiębiorstwom wodociągowym i zarządcom rzek zmaksymalizować korzyści płynące z barier i zminimalizować ich wpływ na środowisko.

Główne rezultaty projektu AMBER to:

• Poprawa migracji ryb na zaporze Poutès we Francji przy zastosowaniu adaptacyjnych strategii zarządzania,
• Usuwanie niewykorzystanych jazów w Wielkiej Brytanii, Hiszpanii i Danii,
• Opracowanie kilku narzędzi wspomagających podejmowanie decyzji o renaturyzacji rzek,
• Pozwól Płynąć (LET IT FLOW magazine) - magazyn prezentujący badania i osiągnięcia projektu AMBER oraz wizję, jak ponownie przywrócić ciągłość europejskich ekosystemów rzecznych,
• Ponad 25 recenzowanych publikacji,
• Aplikacja do śledzenia barier migracyjnych na rzekach (The AMBER Tracker) - pierwsza aplikacja naukowa w ramach nauki obywatelskiej rejestrująca bariery rzeczne w całej Europie.

 

Źródło: Instytut Rybactwa Śródlądowego im. S. Sakowicza, Komisja Europejska, fot. PxHere