Ślady sfermentowanych napojów alkoholowych przypominających piwo lub tzw. nordic grog zidentyfikowali naukowcy UW i PŁ w naczyniach ceramicznych sprzed 4,5 tys. lat, które odkryto na Podlasiu. To najwcześniejsze ślady chemiczne sfermentowanych napojów alkoholowych w tym regionie.
Fragmenty analizowanych trzynastu naczyń ceramicznych pochodziły ze stanowisk znajdujących się w Supraślu na Nizinie Północnopodlaskiej oraz w Skrzeszewie położonym na Nizinie Mazowieckiej. Związane były z obrzędami charakterystycznymi dla społeczności tzw. kultury pucharów dzwonowatych.
Alkohol z neolitu
Badacze z Uniwersytetu Warszawskiego oraz Politechniki Łódzkiej poddali naczynia analizom, dzięki którym zidentyfikowali zachowane w masie ceramicznej związki organiczne zarówno odzwierzęce, jak i pochodzenia roślinnego. W próbkach zidentyfikowano również kwas mlekowy, octowy, azelainowy – naturalnie występujący w pszenicy czy jęczmieniu oraz różnorodne produkty przemiany materii u bakterii i drożdży. Wyniki tych analiz opublikowano w piśmie Archeometry (https://doi.org/10.1111/arcm.70024).
„Badania te rzucają nowe światło na praktyki spożywania alkoholu w późnym neolicie i wczesnej epoce brązu w Europie Północno-Wschodniej. Wyniki wskazują, że co najmniej dziewięć naczyń zawierało niegdyś sfermentowane napoje alkoholowe przypominające piwo lub bardziej złożone mieszanki fermentowane, takie jak tzw. nordic grog. Odkrycia te stanowią najwcześniejsze ślady chemiczne sfermentowanych napojów alkoholowych w tym regionie, datowane na drugą połowę trzeciego tysiąclecia p.n.e.” – czytamy w publikacji na łamach Archeometry.
Uprawa zbóż
Analiza wykazała również obecność biomarkerów wiązanych z przetwarzaniem ziarna, takich jak kwas azelainowy i sterole roślinne, które wskazują na możliwość wykorzystania zbóż (pszenicy lub jęczmienia) oraz owoców, a także potencjalne użycie żywic dla konserwacji lub aromatyzacji napojów. Wykorzystanie pszenicy czy jęczmienia jest szczególnie ciekawe, bo najstarsze dowody uprawy zbóż w tym regionie pochodzą dopiero z późnej epoki brązu.
„Sugeruje to możliwość importu surowców do produkcji alkoholu z innych regionów, gdzie uprawa zbóż była już rozwinięta (np. z Kujaw, ziemi chełmińskiej). Wskazuje to na istnienie sieci kontaktów i wymiany, co potwierdzają również źródła z innych stanowisk tego regionu” – podają autorzy publikacji.
Znaleziska są silnie powiązane ze społecznością kultury pucharów dzwonowatych, której pojawienie się datowane jest na 4-5 tys. lat temu. Wykształciła się ona w Europie Zachodniej, na Półwyspie Iberyjskim i rozprzestrzeniła m.in. na tereny Europy Środkowej, a jej nazwa związana jest z wyrabianiem charakterystycznych naczyń w kształcie odwróconego dzwonu. Wskazuje to, że spożywanie napojów alkoholowych mogło być integralną częścią rytuałów pogrzebowych i społecznych tej kultury, podobnie jak obserwuje się to w innych regionach Europy.
Analogiczne związki organiczne zidentyfikowano również we fragmencie naczynia z następującej później kultury trzcinieckiej, co wskazuje, że tradycja spożywania tych napojów mogła utrzymywać się na tym terenie przynajmniej do wczesnej epoki brązu.
Źródło: www.naukawpolsce.pl, fot. Guy-baroz/ Wikimedia Commons/ CC BY-SA 3.0.
