Meteoryt, który spadł 18 lutego ub.r. w okolicach Drelowa (Lubelskie), okazał się cennym materiałem do badań nad historią planetoid i wczesnego Układu Słonecznego. Międzynarodowy zespół, z udziałem badaczy z Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, wykazał, że jest to chondryt zwyczajny typu L6 z wyraźnymi śladami silnych wstrząsów i przemian zachodzących jeszcze w przestrzeni kosmicznej.
Drelów jest 13. oficjalnie potwierdzonym spadkiem meteorytu w Polsce. Jasny bolid został zarejestrowany przez polskie stacje sieci Skytinel, a późniejsze poszukiwania doprowadziły do odnalezienia ponad 70 fragmentów o łącznej masie około 3,9 kilograma. Już sam ten fakt nadaje znalezisku dużą wartość: dobrze udokumentowany spadek daje pewność, że badany materiał jest świeży i można go powiązać z konkretnym zjawiskiem obserwowanym na niebie.
Przeszłość meteorytu
Autorzy badań opublikowanych w czasopiśmie naukowym Meteoritics & Planetary Science skupili się nie na samej trajektorii lotu, lecz na budowie i składzie skały. Chcieli odtworzyć, co działo się z tym materiałem, zanim trafił na Ziemię. Meteoryt można tu traktować jak fragment większego ciała niebieskiego, w którym zachowały się ślady dawnego ogrzewania, ściskania i zderzeń. Tego typu próbki są dla planetologii szczególnie ważne, bo pozwalają badać procesy, które kształtowały planetoidy, a pośrednio także planety skaliste.
Badania prowadzono wieloma metodami. Analizowano minerały pod mikroskopem, badano skład chemiczny i izotopowy, mierzono własności magnetyczne, sprawdzano obecność krótko żyjących radionuklidów oraz wykonywano pomiary w podczerwieni. W projekcie uczestniczyli badacze z kilku ośrodków, a po stronie polskiej ważną rolę odegrał Uniwersytet Śląski w Katowicach, gdzie prowadzono część analiz i gdzie znajduje się jeden z opisanych okazów.
Chondryt zwyczajny typu L6
Najważniejszy wynik dotyczy klasyfikacji meteorytu. Drelów to chondryt zwyczajny typu L6. Oznacza to skałę silnie przeobrażoną cieplnie. W mniej zmienionych meteorytach dobrze widać chondry, czyli drobne kuliste struktury powstałe na bardzo wczesnym etapie historii Układu Słonecznego. W Drelowie większość z nich została już zatarta przez późniejsze ogrzewanie. Zachowały się tylko nieliczne relikty dawnych struktur, w tym duży makrochondr o rozmiarze 4,9 mm. To ważna wskazówka, że materiał przeszedł długą i intensywną przebudowę we wnętrzu ciała macierzystego.
Drugim kluczowym wynikiem jest rozpoznanie skutków silnego szoku, czyli gwałtownego uderzenia. W skale widoczne są ciemne żyły szokowe przecinające wnętrze meteorytu. To pasma materiału, który został lokalnie stopiony i przekształcony podczas zderzenia. W ich pobliżu naukowcy wykryli minerały wysokociśnieniowe, takie jak maskelynit i wadsleyit. Są to minerały powstające w warunkach bardzo dużego ciśnienia, więc ich obecność stanowi dowód na dawne kosmiczne kolizje. Badacze oceniają, że meteoryt doświadczył ciśnienia bliskiego granicy między klasami szoku S3 i S4, czyli nieco powyżej 20 gigapaskali.
Istotna była także analiza skały w podczerwieni. Każdy minerał zostawia w takim pomiarze własny podpis, czyli charakterystyczny układ sygnałów. Dzięki temu dane uzyskane dla Drelowa mogą służyć jako materiał porównawczy przy interpretacji obserwacji prowadzonych przez sondy kosmiczne. Naukowcy wiążą te analizy z bazą danych MERTIS i z przyszłym porównywaniem wyników z danymi z misji badających Merkurego.
Badania meteorytów tego typu pokazują, że historia Układu Słonecznego nie jest rekonstruowana wyłącznie na podstawie modeli i obserwacji teleskopowych. Część najważniejszych informacji przynoszą próbki materii, które można badać bezpośrednio w laboratorium. Każdy dobrze udokumentowany spadek stanowi więc rzadką okazję do sprawdzenia, jak w praktyce łączą się astronomia, geologia, fizyka i chemia.
Źródło: www.naukawpolsce.pl, fot. Pixabay/ CC0
