Gran Canaria to jedna z Wysp Kanaryjskich, która co roku przyciąga miliony turystów z całego świata. Wyspa zachwyca swoją różnorodnością i łagodnym klimatem, jednak w tym artykule przybliżymy mniej znane fakty o Gran Canarii, dzięki którym poznamy ten odległy zakątek Europy nieco bliżej.
Podstawowe informacje o Gran Canarii
Gran Canaria to wyspa o powierzchni ok. 1560 km2, będąca częścią prowincji Las Palmas na Wyspach Kanaryjskich. Stolica wyspy, Las Palmas, jest jedną z dwóch stolic Wspólnoty Autonomicznej Wysp Kanaryjskich (drugą jest Santa Cruz de Tenerife)[1]. Wyspa dzieli się na 21 gmin, przy czym największą jest San Bartolomé de Tirajana, której powierzchnia wynosi 333,13 km². Ponad 80 proc. powierzchni wyspy zajmują 33 chronione obszary przyrodnicze, w tym:
- parki krajobrazowe,
- rezerwaty przyrody,
- pomniki przyrody,
- obszary chronionego krajobrazu
- miejsca o znaczeniu naukowym[1].
Gran Canaria powstała 15 mln lat temu
Archipelag Wysp Kanaryjskich powstał miliony lat temu w wyniku aktywności wulkanicznej. Najstarszą wyspą jest Fuerteventura, której wiek szacowany jest na ok. 20 milionów lat. Lanzarote powstała 15,5 mln lat temu, natomiast historia geologiczna Gran Canarii sięga 14-16 milionów lat[2] (w publikacjach często podaje się uśredniony wiek 15 mln lat). Fuerteventura i Lanzarote to wyspy o wulkanicznym krajobrazie, pozbawione lasów, co czyni Gran Canarię najstarszą wyspą archipelagu z zachowanymi środowiskami leśnymi (głównie są to lasy sosny kanaryjskiej Pinus canariensis oraz lasy wawrzynowe Laurus azorica)[2].
Powstanie symbolu Gran Canarii – Roque Nublo
W pliocenie (około 5 milionów lat temu), w południowej części Gran Canarii doszło do gwałtownego procesu erupcyjnego typu strombolijskiego. Uważa się, erupcja ta spowodowała wyginięcie niemal całej roślinności i zwierzyny na wyspie. Czynniki tektoniczne doprowadziły do skupienia aktywności magmowej w środkowej części wyspy, która ustała około 3 miliony lat temu. W tym okresie wybuchy law zasadowych przeplatały się z wyrzutami skał piroklasytycznych zwanych brekcjami lub aglomeratami Roque Nublo oraz intruzjami kopuł fonolitowych. Wszystkie te materiały utworzyły stratowulkan o wysokości co najmniej 2500 metrów[3].
W końcowym etapie cyklu południowe zbocze stratowulkanu zapadło się, co doprowadziło do opadu lawin wulkanicznych w kierunku południowym i południowo-zachodnim. Wraz z aktywnością wulkaniczną postępował intensywny proces erozji osadzającego się materiału. Przetrwały osady konglomeratowe i brekcje, które tworzyły monolity skalne wystające ponad otoczeniem[2]. Jednym z nich jest 80-metrowy monolit Roque Nublo – dzisiaj symbol Gran Canarii, główna atrakcja turystyczna oraz część Światowego Rezerwatu Biosfery Gran Canarii, wpisanego na listę UNESCO 29 czerwca 2005 roku[4].
Tsunami na Gran Canarii (Agaete)
Agaete to gmina położona na północno-zachodnim krańcu Gran Canarii, ok. 25 km w linii prostej od stolicy wyspy. Gmina urzeka kameralnymi plażami ukrytymi pośród klifów, rybackim klimatem, pięknymi widokami na dolinę i wąwóz oraz charakterystycznymi zabudowaniami z bieloną fasadą. Na wysokości 50-110 m n.p.m. do ścian doliny Agaete przylegają osady morskie o grubości od 1 do 5 m, utworzone z materiałów wulkanicznych i skał. Lokalizacja, wysokość oraz struktura tych osadów sugerują, że powstały one w wyniku tsunami, do którego najprawdopodobniej doszło w wyniku ogromnego osuwiska na terenie gminy Güímar na wschodnim wybrzeżu Teneryfy (<0,84 mln lat temu)[5].
Pierwsi osadnicy Wysp Kanaryjskich
Gmina Agaete jest również ważnym ośrodkiem dziedzictwa archeologicznego Gran Canarii. Znajduje się tutaj jedno z największych i najważniejszych prehistorycznych miejsc pochówku w Europie: nekropolia Maipés skupiająca 700 kurhanów ze skały wulkanicznej[6]. W Agaete znajdowała się również osada z epoki Guanczów zwana Birbique. Jest to kompleks składający się z jaskini mieszkalnych, grobowców, spichlerzy i miejsc symbolicznych, który pozwala oceniać Birbique jako rozwiniętą osadę. Rysunki naskalne zbadane w osadzie pozwalają wyodrębnić co najmniej trzy przedziały czasowe: pierwotne osadnictwo między VII a VIII wiekiem, ponowne zasiedlenie w X i XI wieku oraz późniejszy okres hiszpańsko-kanaryjski[7].
Artykuł został zweryfikowany pod kątem merytorycznym przez licencjonowanych, polskich przewodników na Gran Canarii – Gran Canaria 4 You.
Przypisy:
1 Isla de Gran Canaria, gobiernodecanarias.org, https://www3.gobiernodecanarias.org/medusa/wiki/index.php?title=Isla_de_Gran_Canaria,
[dostęp: 17.02.2026]
2. Emerson, B. C., 2003, Genes, geology and biodiversity: faunal and floral diversity on the island of Gran Canaria. Animal Biodiversity and Conservation, 26.1: 9-20
3. Perez-Torrado, F-J., 1992, Volcanoestratigrafía del grupo Roque Nublo (Gran Canaria), https://accedacris.ulpgc.es/jspui/handle/10553/2067,
[dostęp: 17.02.2026]
4. Mirador de Roque Nublo, grancanaria.com, https://www.grancanaria.com/turismo/es/naturaleza/red-de-miradores/mirador-roquenublo/,
[dostęp: 17.02.2026]
5. F. Perez–Torrado i in., F. Depósitos de tsunami en el valle de Agaete, Gran Canaria (Islas Canarias), Geogaceta, 32 (2002), 75-78, https://www.researchgate.net/publication/39672074_Depositos_de_tsunami_en_el_valle_de_Agaete_Gran_Canaria_Islas_Canarias,
[dostęp: 17.02.2026]
6. Troll V.R, i in., Sacred ground; the Maipés necropolis of north-west Gran Canaria, GeologyToday, 26.03.2019, https://doi.org/10.1111/gto.12262Digital Object Identifier (DOI),
[dostęp: 17.02.2026]
7. Sosa-Alonso, P.J., Arte rupestre troglodita y al aire libre en el asentamiento canario-amazige de Birbique (Agaete, isla de Gran Canaria). Discusión y propuesta sobre sus cronologías, December 2025Complutum 36(2):627-650, DOI:10.5209/cmpl.105659, [dostęp: 17.02.2026]
Źródło: artykuł partnera
