Jeśli wykonujesz badania diagnostyczne z promieniowaniem jonizującym, musisz uzyskać co najmniej 20 punktów szkoleniowych w ciągu 5 lat. Obowiązek ten dotyczy wszystkich osób wykonujących oraz nadzorujących takie badania. W tym artykule dowiesz się, czy kurs ochrony radiologicznej pacjenta jest naprawdę obowiązkowy w 2026 roku, kto musi go ukończyć oraz jak zdobyć wymagane punkty. Omówimy również dostępność szkoleń online i ważność certyfikatów.
Czy kurs ochrony radiologicznej to naprawdę obowiązek?
Obowiązek szkoleniowy w zakresie ochrony radiologicznej pacjenta wynika wprost z ustawy Prawo atomowe i nie jest opcjonalny. Każda osoba pracująca z promieniowaniem jonizującym w medycynie musi się do niego dostosować.
Podstawa prawna obowiązku szkoleniowego
Art. 33n ustawy Prawo atomowe stanowi fundamentalną podstawę prawną dla obowiązku podnoszenia kwalifikacji z zakresu ochrony radiologicznej pacjenta. Przepis ten wszedł w życie 23 września 2019 roku i od tego momentu nakłada na określone grupy pracowników medycznych wymóg stałego rozwoju kompetencji. Zgodnie z ust. 2 tego artykułu, osoby objęte obowiązkiem muszą uzyskać co najmniej 20 punktów szkoleniowych w ciągu kolejnych 5 lat.
Ustawa przewiduje cztery różne ścieżki realizacji tego obowiązku. Możesz ukończyć pełne szkolenie w dziedzinie ochrony radiologicznej pacjenta z egzaminem końcowym, co daje jednorazowo wszystkie wymagane 20 punktów. Alternatywnie, zbierasz punkty przez uczestnictwo w krótszych szkoleniach tematycznych, gdzie każda godzina szkolenia to 1 punkt szkoleniowy. Udział w kongresach i konferencjach naukowych poświęconych tematyce ochrony radiologicznej daje 5 punktów, natomiast wygłoszenie wykładu na takim wydarzeniu to 10 punktów.
Wszystkie podmioty prowadzące szkolenia muszą być wpisane do rejestru prowadzonego przez Głównego Inspektora Sanitarnego. Rejestr ten gwarantuje, że szkolenia spełniają określone standardy jakości i są prowadzone przez odpowiednio wykwalifikowaną kadrę dydaktyczną.
Dla kogo kurs jest obowiązkowy
Obowiązek dotyczy wszystkich osób wykonujących badania diagnostyczne, zabiegi lub leczenie z zastosowaniem promieniowania jonizującego. W szczególności obejmuje to lekarzy radiologów, dentystów wykonujących zdjęcia RTG, lekarzy prowadzących procedury z zakresu radiologii zabiegowej oraz radioterapii. Przepisy nie ograniczają się jednak tylko do osób bezpośrednio wykonujących procedury.
Równie istotne jest to, że obowiązek obejmuje także osoby nadzorujące wykonywanie takich badań i zabiegów. Są to zazwyczaj kierownicy pracowni radiologicznych, ordynatorzy oddziałów czy inne osoby pełniące funkcja nadzorcze w jednostkach stosujących aparaturę radiologiczną. Fizycy medyczni, technicy elektroradiologii oraz inny personel medyczny uczestniczący w procedurach radiologicznych również podlegają temu wymogowi.
Zgodnie z komunikatem Głównego Inspektora Sanitarnego, osoby, które w dniu 23 września 2019 roku posiadały ważny certyfikat potwierdzający zdanie egzaminu w dziedzinie ochrony radiologicznej pacjenta, spełniały obowiązek podnoszenia kwalifikacji do dnia 22 września 2024 roku. Po tym terminie rozpoczął się nowy okres rozliczeniowy wymagający zebrania kolejnych 20 punktów.
Konsekwencje braku szkolenia
Brak odpowiednich szkoleń z zakresu ochrony radiologicznej pacjenta niesie poważne konsekwencje prawne i finansowe. Kierownik jednostki organizacyjnej zatrudniający pracowników bez wymaganych kwalifikacji podlega karze administracyjnej. Wysokość sankcji jest znacząca:
- Dla placówki medycznej: kara do 50-krotności przeciętnego wynagrodzenia, czyli około 280 000 złotych.
- Dla kierownika jednostki: kara do 5-krotności przeciętnego wynagrodzenia, około 28 000 złotych.
- W skrajnych przypadkach: kara pozbawienia wolności od 3 do 5 lat.
Ponadto, jednostka organizacyjna działająca niezgodnie z przepisami zostaje umieszczona na ogólnodostępnej liście prowadzonej przez organy nadzoru. Państwowa Inspekcja Sanitarna przeprowadza szczegółowe kontrole placówek, a brak współpracy podczas kontroli lub utrudnianie jej przeprowadzenia skutkuje dodatkowymi sankcjami.
W przypadku wykrycia naruszeń, decyzji o nałożeniu kary nadaje się rygor natychmiastowej wykonalności. Brak właściwych szkoleń może również wpłynąć na możliwość podpisania lub kontynuacji kontraktów z Narodowym Funduszem Zdrowia.
Kto musi przejść kurs ochrony radiologicznej pacjenta?
Wymagania szkoleniowe obejmują szeroki zakres specjalności medycznych, każda oznaczona odrębnym kodem. Rozporządzenie Ministra Zdrowia szczegółowo określa, które grupy zawodowe muszą przejść kurs ochrony radiologicznej pacjenta.
Personel medyczny wykonujący badania diagnostyczne
Lekarze radiolodzy oznaczeni kodem LR stanowią pierwszą grupę objętą obowiązkiem szkoleniowym. Wykonujesz badania diagnostyki obrazowej? Musisz posiadać aktualne uprawnienia z zakresu ochrony radiologicznej. Szkolenie jest dedykowane do techników i lekarzy pracowni diagnostyki obrazowej.
Lekarze wykonujący procedury z zakresu medycyny nuklearnej (kod LMN) oraz pielęgniarki uczestniczące w tych procedurach (kod PMN) również podlegają wymogom szkoleniowym. W szczególności dotyczy to osób realizujących procedury diagnostyczne i terapeutyczne z wykorzystaniem radiofarmaceutyków.
Lekarze wykonujący procedury z zakresu radiologii zabiegowej otrzymują oznaczenie LRZ. Równocześnie, lekarze wykonujący procedury z zakresu radioterapii (LRT) muszą spełnić identyczne wymagania szkoleniowe. Kategoria LIX obejmuje lekarzy wykonujących inne medyczne procedury z wykorzystaniem promieniowania jonizującego.
Osoby nadzorujące wykonywanie badań RTG
Szkolenie jest obowiązkowe dla wszystkich osób wykonujących badania diagnostyczne, zabiegi lub leczenie z zastosowaniem promieniowania jonizującego, a także osób nadzorujących ich wykonywanie. Każdy pracownik, który nadzoruje wykonywanie badań i zabiegów leczniczych przy użyciu promieniowania jonizującego, musi odbyć szkolenie i zdać egzamin z zakresu ochrony radiologicznej pacjenta.
Nadzór ten sprawują zazwyczaj kierownicy pracowni rentgenowskich, ordynatorzy oddziałów oraz osoby pełniące funkcje nadzorcze w jednostkach stosujących aparaturę diagnostyczną. Personel nadzorujący ponosi odpowiedzialność za zapewnienie bezpieczeństwa procedur radiologicznych.
Pracownicy gabinetów stomatologicznych
Lekarze dentyści wykonujący medyczne procedury radiologiczne otrzymują kod LST. Dedykowany kurs ochrony radiologicznej dla stomatologów oferuje specjalistom stomatologii przedłużenie lub nabycie niezbędnych uprawnień na okres pięciu lat. Uczestnicy kursu otrzymują 20 punktów szkoleniowych oraz oficjalne zaświadczenie zgodne z aktualnymi wymogami Ministerstwa Zdrowia.
Dodatkowo na platformie medyczni.org lekarze dentyści otrzymują 7 punktów edukacyjnych.
Elektroradiolodzy i radiolodzy
Fizycy medyczni, technicy elektroradiologii oraz inny personel techniczny wykonujący procedury radiologiczne otrzymują oznaczenie FT. Kategoria ta dzieli się na trzy podspecjalności: FT-1 obejmuje rentgenodiagnostykę i radiologię zabiegową, FT-2 dotyczy radioterapii, natomiast FT-3 związana jest z medycyną nuklearną.
Personel medyczny mający kontakt z procedurami radiologicznymi, w tym pielęgniarki pracujące w radiologii, również musi uczestniczyć w szkoleniach. Elektroradiolodzy stanowią grupę wymagającą specjalistycznej wiedzy z zakresu obsługi sprzętu diagnostycznego.
Weterynaria i inne branże
Wszyscy pracownicy w weterynarii, którzy będą narażeni na promieniowanie jonizujące, powinni zostać przeszkoleni z zakresu ochrony radiologicznej przynajmniej raz na 5 lat. Pracownicy gabinetów weterynaryjnych wykonujący zdjęcia RTG zwierząt podlegają tym samym wymogom szkoleniowym co personel medyczny pracujący z ludźmi. Ponadto, osoby wykonujące ekspozycje RTG w innych branżach, gdzie wykorzystywane jest promieniowanie jonizujące, również muszą posiadać odpowiednie kwalifikacje potwierdzone certyfikatem.
Rodzaje szkoleń z zakresu ochrony radiologicznej
System szkoleń z zakresu ochrony radiologicznej różni się w zależności od etapu kariery zawodowej i pełnionych funkcji. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 6 marca 2020 roku definiuje dwie główne formy prowadzenia szkoleń: stacjonarne oraz na odległość.
Szkolenie wstępne – przed rozpoczęciem pracy
Zatrudnieni powinni przejść szkolenie wstępne przed rozpoczęciem pracy z aparatem RTG, podobnie jak w przypadku szkolenia z BHP. Kierownik jednostki organizacyjnej jest obowiązany zapewnić prowadzenie wstępnych szkoleń pracowników w zakresie bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej. Program obejmuje podstawowe zasady ochrony radiologicznej, informacje o biologicznych skutkach promieniowania jonizującego oraz zagrożeniach dla zdrowia.
Szkolenie wstępne realizowane jest zgodnie z programem opracowanym przez Inspektora Ochrony Radiologicznej i obejmuje procedury ochrony radiologicznej związane z konkretnym stanowiskiem pracy. W przypadku kobiet, szkolenie zawiera także informację o konieczności niezwłocznego powiadomienia o ciąży.
Szkolenia okresowe – co 5 lat
Powinny się również odbywać szkolenia okresowe nie rzadziej niż raz na 5 lat. Kierownik jednostki organizacyjnej zapewnia prowadzenie okresowych szkoleń zgodnie z opracowanym programem. Wszyscy pracownicy w weterynarii, którzy będą narażeni na promieniowanie jonizujące, powinni zostać przeszkoleni z zakresu ochrony radiologicznej przynajmniej raz na 5 lat.
Inspektor Ochrony Radiologicznej odpowiedzialny za przeprowadzenie szkoleń dokumentuje ich realizację, odnotowując datę, miejsce, osoby biorące udział oraz tematykę i zakres szkolenia.
Kurs ochrony radiologicznej pacjenta z certyfikatem lub zaświadczeniem
Szkolenie w dziedzinie ochrony radiologicznej pacjenta może prowadzić podmiot, który dysponuje egzaminatorami posiadającymi wyższe wykształcenie, wiedzę i doświadczenie zawodowe zgodne z zakresem prowadzonych szkoleń.
Oferowane są dwie ścieżki: szkolenie bez egzaminu kończy się zaświadczeniem, natomiast z egzaminem – certyfikatem, przy czym oba dają 20 punktów szkoleniowych ważnych przez 5 lat.
Jak zdobyć wymagane 20 punktów szkoleniowych?
Ustawa Prawo atomowe przewiduje elastyczny system gromadzenia punktów szkoleniowych, dający możliwość dostosowania ścieżki rozwoju do indywidualnych potrzeb zawodowych. Możesz wybrać jedną z czterech różnych form podnoszenia kwalifikacji.
- Ukończenie kursu z egzaminem końcowym (20 punktów): Najpopularniejsza metoda spełnienia obowiązku. Po zdanym egzaminie wewnętrznym otrzymujesz certyfikat ważny przez 5 lat. Egzamin zazwyczaj trwa 60 minut i obejmuje od 30 do 40 pytań testowych, a jego koszt wynosi 140 złotych.
- Szkolenia tematyczne z ochrony radiologicznej (1 punkt za godzinę): Otrzymujesz 1 punkt szkoleniowy za każdą 60-minutową godzinę szkolenia z zakresu bezpiecznego stosowania promieniowania. Niektóre programy dzielą materiał na bloki tematyczne (3 punkty za blok).
- Udział w kongresach i konferencjach (5 punktów): Udział w wydarzeniach naukowych poświęconych ochronie radiologicznej daje jednorazowo 5 punktów.
- Wygłoszenie wykładu na wydarzeniu naukowym (10 punktów): Aktywne uczestnictwo i wystąpienie autorskie przynosi 10 punktów szkoleniowych.
Kurs ochrony radiologicznej online – czy jest dostępny?
Współczesne przepisy dopuszczają odbywanie szkoleń drogą internetową w formie nauki na odległość. Wybierając wygodny kurs ochrony radiologicznej pacjenta w formule online, uczysz się we własnym tempie z dostępem do platformy e-learningowej przez całą dobę. Rozwiązanie to jest dostępne dla lekarzy, stomatologów, fizyków medycznych oraz elektroradiologów.
Ważność certyfikatów i okresy rozliczeniowe w 2026 roku
Rozliczanie punktów szkoleniowych odbywa się w ściśle określonych przedziałach czasowych. Każdy nowy 5-letni cykl rozpoczynasz z zerowym stanem punktów.
Czy można zbierać punkty na zapas?
Punkty szkoleniowe musisz zdobyć w konkretnym okresie rozliczeniowym i nie przechodzą one na kolejny okres. Oznacza to, że nadwyżka punktów uzyskana w obecnym cyklu nie pomniejszy wymagań w następnym 5-leciu. Systematyczne podnoszenie kwalifikacji i właściwe dokumentowanie aktywności szkoleniowych ma kluczowe znaczenie dla spełnienia wymagań prawnych podczas kontroli SANEPID-u.
Dokumentacja szkoleń – co musi być przechowywane
Podmiot prowadzący szkolenie jest obowiązany prowadzić i przechowywać dokumentację związaną z organizacją oraz przebiegiem kursu. Jeżeli zgubisz swój dokument ORP to organizator jest zobowiązany wydać Ci duplikat.
Podsumowanie
Kurs ochrony radiologicznej pacjenta jest bezwzględnym obowiązkiem prawnym dla wszystkich osób wykonujących lub nadzorujących badania z wykorzystaniem promieniowania jonizującego. Niedopełnienie tego wymogu grozi Twojej placówce surowymi karami finansowymi sięgającymi nawet 280 000 złotych. Z tego powodu warto zaplanować szkolenie z odpowiednim wyprzedzeniem. Sprawdzona platforma edukacyjna medyczni.org umożliwia odbycie szkolenia w bezpiecznej i legalnej formule, w pełni dostosowanej do wymogów Głównego Inspektora Sanitarnego.
Źródło: artykuł partnera
