Dodano: 30 sierpień 2019r.

Wpływ człowieka na środowisko był powszechny już w starożytności

Postrzeganie wpływu człowieka na środowisko jest zbyt skoncentrowane na niedawnej przeszłości. Jednak z dużej analizy, będącej rezultatem współpracy archeologów z całego świata wynika, że ludzie mieli istotny wpływ na środowisko całej planety już sześć tysięcy lat temu.

Wpływ człowieka na środowisko był powszechny już w starożytności

 

Ludzkie społeczności od początków swojego istnienia zmieniają otaczające je środowisko. Przykłady można zobaczyć wszędzie. Od starożytnych pozostałości dróg, domów i pól uprawnych znajdowanych przez archeologów, po bardziej współczesne - wycinki lasów dla rolnictwa, wymieranie gatunków czy zmiany klimatu. Proces ten jest tak duży, że w niektórych przypadkach niemożliwe jest odwrócenie tych zmian.

Wielu badaczy uważa, że zalążek istotnych zmian w środowisku można upatrywać w początkach rewolucji przemysłowej, ale – jak wynika z nowych badań - transformacja krajobrazu na szeroką skalę zaczęła się dużo wcześniej. Na łamach czasopisma „Science” ukazał się artykuł podsumowujący aktualną wiedzę na temat przekształceń środowiska przez człowieka w ciągu ostatnich 10 tys. lat. Jednym z autorów publikacji jest dr hab. Arkadiusz Sołtysiak z Zakładu Bioarcheologii Instytutu Archeologii UW.

 

Wyniki badań sugerują, że wpływ człowieka na środowisko w bardziej odległej przeszłości był do tej pory wyraźnie niedoszacowany. – Według niektórych geologów żyjemy obecnie w antropocenie, epoce zdominowanej przez działalność człowieka. Choć za początek antropocenu zwykle uważana jest rewolucja przemysłowa w XVIII/XIX wieku, istotne zmiany środowiska przez ludzkie społeczności następowały już dużo wcześniej – powiedział cytowany w komunikacie, który ukazał się na stronach internetowych Uniwersytetu Warszawskiego archeolog dr hab. Arkadiusz Sołtysiak.

Chociaż najstarsze zauważalne ślady oddziaływania ludzi na środowisko wskazują na koniec epoki lodowcowej, w publikacji stwierdzono, że zmiany te przyspieszyły około 4000 lat temu. Pierwsze przypadki rolnictwa pojawiły się w różnych miejscach w różnym czasie i spowodowały ogromny wpływ na środowisko poprzez oczyszczanie gruntów, erozję i emisje dwutlenku węgla.

Jeśli istnieje wiele początków, naukowcy muszą odpowiedzieć na bardziej skomplikowane pytania - na przykład kiedy rolnictwo zaczęło przekształcać krajobrazy w różnych częściach świata? To trudne pytanie, ponieważ archeolodzy zwykle koncentrują się na konkretnym, ograniczonym terenie oraz nadają priorytet lokalizacjom, w których uważa się, że rolnictwo pojawiło się najwcześniej. Jednak do oceny globalnej skali transformacji środowiska przez człowieka potrzeba było zainicjować współpracę między archeologami, antropologami i geografami w celu zbadania wiedzy na temat użytkowania gruntów na całej planecie.

Gromadzeniem tej wiedzy zajęli się uczeni z projektu ArchaeoGLOBE. To największy projekt crowdsourcingowy w dziedzinie archeologii, jaki kiedykolwiek przeprowadzono. Wzięło w nim udział 255 archeologów z całego świata, w tym z Uniwersytetu Warszawskiego. Dzięki projektowi zebrano informacje dotyczące uprawy ziemi przez człowieka w 146 regionach obejmujących wszystkie kontynenty (poza Antarktydą) w okresie od 10 tys. lat temu do połowy XIX wieku. Zebrane w projekcie dane są dostępne w bazie ArchaeoGLOBE Harvard DataVerse.

W wyniku współpracy badaczy z różnych dziedzin z całego świata powstał globalny obraz wpływu człowieka na środowisko. Rezultaty prac wskazują, że pierwsze poważne zmiany środowiska powstały z powodu rolnictwa, a badania archeologiczne sugerują, że w prawie połowie (42 proc.) wykopalisk stwierdzono jakąś formę rolnictwa już 6 tys. lat temu.

Globalne dane archeologiczne pokazują, że transformacja środowisk przez ludzi rozpoczęła się w różnych momentach w różnych regionach i przyspieszyła wraz z pojawieniem się rolnictwa. Niemniej jednak już 3 tys. lat temu większość planety została w jakiś sposób przekształcona przez pierwszych rolników i pasterzy.

– Projekt ArchaeoGLOBE wykazał, że zmiany środowiska poprzez wprowadzenie intensywnych metod uprawy ziemi oraz urbanizację zostały zainicjowane już 6 tys. lat temu i w ciągu kolejnych 4 tys. lat rozpowszechniły się na więcej niż połowie ekumeny. Choć skala tych zmian była początkowo niewielka w porównaniu z czasami po rewolucji przemysłowej, dane projektu ArchaeoGLOBE sugerują, że wpływ człowieka na środowisko w bardziej odległej przeszłości był do tej pory wyraźnie niedoszacowany – wyjaśnił dr hab. Sołtysiak.

 

Źródło: Uniwersytet Warszawski, The Conversation, fot. Lucas Stephens/ University of Washington