Nefrektomia to chirurgiczne usunięcie nerki, które stanowi ważny zabieg w leczeniu różnych schorzeń nerek, zwłaszcza nowotworów. Nerki, jako narządy o kluczowej roli w utrzymaniu homeostazy organizmu, filtrują krew, wydzielają mocz oraz uczestniczą w regulacji ciśnienia tętniczego. Mimo że każdy człowiek posiada dwie nerki, usunięcie jednej z nich jest możliwe pod warunkiem, że druga funkcjonuje prawidłowo.
Operacja ta jest wskazana przede wszystkim przy rozpoznaniu raka nerkowokomórkowego, zwłaszcza gdy guz jest zaawansowany lub zlokalizowany w sposób uniemożliwiający zastosowanie metod oszczędzających. Ponadto nefrektomia może być konieczna w przypadku rozległych urazów nerki, obustronnej wielotorbielowatości utrudniającej funkcjonowanie, przewlekłej choroby nerek z niewydolnością, czy jako procedura pobrania nerki od dawcy do przeszczepu.
Rodzaje nefrektomii – radykalna, częściowa i inne podejścia
Współcześnie w medycynie wyróżnia się kilka rodzajów nefrektomii. Podział dotyczy przede wszystkim tego, jak duża część narządu zostaje usunięta.
Nefrektomia radykalna (całkowita)
Jest to klasyczna forma zabiegu polegająca na całkowitym usunięciu nerki wraz z otaczającą ją tkanką tłuszczową, powięzią Geroty, często także z nadnerczem oraz węzłami chłonnymi regionalnymi. Stosowana jest przede wszystkim w leczeniu nowotworów o większych rozmiarach (>7 cm) lub takich, których lokalizacja nie pozwala na oszczędzenie miąższu nerki. Zabieg wykonywany jest najczęściej techniką otwartą, choć w ostatnich latach rośnie popularność metod małoinwazyjnych, takich jak laparoskopowe i robotyczne.
Częściowa nefrektomia (nephron-sparing surgery)
Ta metoda polega na wycięciu wyłącznie chorobowo zmienionego fragmentu nerki, z zachowaniem pozostałej tkanki. Jest preferowana w przypadku małych guzów (<4 cm) i u pacjentów z obniżoną funkcją drugiej nerki lub predyspozycjami do przewlekłej niewydolności nerek. Zastosowanie technik laparoskopowych lub robotycznych umożliwia precyzyjne usunięcie guza przy minimalnym uszkodzeniu zdrowej tkanki, co przekłada się na lepsze wyniki funkcjonalne i krótszy czas rekonwalescencji.
Inne warianty i minimalnie inwazyjne techniki
Nowoczesna chirurgia oferuje również dostęp przezotrzewnowy lub pozaotrzewnowy z wykorzystaniem laparoskopii lub robotyki, co zmniejsza uraz operacyjny i ryzyko powikłań. Zabiegi robotyczne, wykonywane przy pomocy platformy da Vinci lub innych systemów, pozwalają na niezwykłą precyzję, co jest szczególnie ważne przy skomplikowanych guzach położonych blisko naczyń czy innych struktur.
Kwalifikacja do zabiegu – kiedy i komu zaleca się nefrektomię?
Decyzja o przeprowadzeniu nefrektomii opiera się na kompleksowej ocenie klinicznej, badaniach obrazowych (TK, MRI, PET/CT) oraz analizie funkcji nerek. Wskazania obejmują:
- Rozpoznanie złośliwego guza nerki, szczególnie niepodatnego na leczenie systemowe.
- Uraz nerki z nieodwracalnym uszkodzeniem tkanki.
- Wielotorbielowatość nerki powodująca znaczny upośledzenie funkcji.
- Przeszczep nerki – pobranie organu od dawcy.
Ocena ogólnego stanu pacjenta, chorób współistniejących oraz czynności pozostałej nerki jest niezbędna, aby dobrać optymalną metodę leczenia i zminimalizować ryzyko powikłań.
Przebieg zabiegu nefrektomii otwartej i laparoskopowej
Nefrektomia jest skomplikowanym zabiegiem, którego przebieg składa się z kilku etapów. Wiele zależy od tego, czy jest to nefrektomia otwarta, czy też laparoskopowa.
Nefrektomia otwarta
Operacja rozpoczyna się nacięciem skóry w linii podżebrowej po stronie chorej nerki. Po przecięciu mięśni i otwarciu jamy otrzewnej chirurg odsłania nerki oraz jej naczynia – tętnicę i żyłę nerkową, które są starannie wypreparowane i podwiązywane. Nerkę usuwa się wraz z powięzią Geroty i otaczającą tkanką tłuszczową w jednym bloku. Jeśli wymaga tego sytuacja onkologiczna, usuwa się także nadnercze i regionalne węzły chłonne. Po wycięciu nerki pole operacyjne jest dokładnie oceniane pod kątem krwawienia, zakładane są dreny, a rana zamykana warstwowo.
Nefrektomia laparoskopowa i robotyczna
Minimalnie inwazyjny dostęp polega na wykonaniu kilku niewielkich nacięć, przez które wprowadza się laparoskop z kamerą oraz narzędzia chirurgiczne. W przestrzeń operacyjną wprowadza się dwutlenek węgla, co umożliwia lepszą widoczność i manipulację narządami. Po wypreparowaniu i zabezpieczeniu naczyń nerkowych nerka jest umieszczana w specjalnym worku i usuwana przez jedno z nacięć lub po rozdrobnieniu. Robot chirurgiczny zwiększa precyzję operacji, oferując trójwymiarowy obraz i większą kontrolę nad narzędziami.
Jak wygląda rekonwalescencja po usunięciu nerki?
Okres powrotu do zdrowia zależy od rodzaju zabiegu i indywidualnego stanu pacjenta. Po nefrektomii otwartej rekonwalescencja trwa zwykle 4-6 tygodni, natomiast po zabiegach laparoskopowych lub robotycznych jest krótsza, około 2-3 tygodni.
W pierwszych dniach po operacji konieczne jest odpowiednie zarządzanie bólem, profilaktyka powikłań takich jak zakażenia czy zakrzepica oraz ćwiczenia oddechowe, które zapobiegają niedodmie i zapaleniu płuc. Pacjentom zaleca się unikanie forsownych wysiłków fizycznych, podnoszenia ciężarów oraz sportów kontaktowych przez kilka tygodni.
Regularne badania kontrolne, w tym ocena czynności nerki, badania laboratoryjne i obrazowe, pozwalają monitorować stan zdrowia i wczesne wykrycie ewentualnego nawrotu choroby.
Potencjalne powikłania i ich zapobieganie
Mimo postępów w technikach chirurgicznych, nefrektomia niesie ze sobą ryzyko powikłań, które obejmują:
- Krwawienie śród- i pooperacyjne, wymagające czasem transfuzji lub reoperacji.
- Infekcje ran i dróg moczowych.
- Przeciek moczu z pozostałej tkanki nerki (zwłaszcza po nefrektomii częściowej).
- Zakrzepica żył głębokich i zatorowość płucna.
- Uszkodzenie sąsiednich narządów, takich jak śledziona, trzustka czy jelito grube.
- Odma opłucnowa lub podskórna.
- Długoterminowe zaburzenia funkcji nerek, w tym rozwój przewlekłej choroby nerek.
Staranna selekcja pacjentów, precyzyjne wykonanie operacji oraz kompleksowa opieka pooperacyjna znacząco ograniczają występowanie powyższych komplikacji.
Nowotwór nerki a zabieg nefrektomii
Rak nerki stanowi jedno z poważniejszych wyzwań w urologii onkologicznej. Ze względu na słabą skuteczność chemioterapii i radioterapii, leczenie chirurgiczne pozostaje podstawową formą terapii. Nefrektomia radykalna pozwala na całkowite usunięcie zmienionego chorobowo narządu, co w stadium wczesnym daje szansę na wyleczenie.
W przypadku guzów wczesnych, o niewielkich rozmiarach i korzystnej lokalizacji, nefrektomia częściowa stanowi bezpieczną alternatywę, pozwalającą na zachowanie funkcji nerek i zmniejszenie ryzyka rozwoju przewlekłej niewydolności. Wprowadzenie technik laparoskopowych i robotycznych zwiększyło precyzję zabiegów oraz poprawiło komfort leczenia pacjentów.
W zaawansowanych przypadkach z przerzutami, nefrektomia cytoredukcyjna może poprawić efekty leczenia systemowego, choć wymaga starannej kwalifikacji i współpracy interdyscyplinarnej.
Podsumowanie
Nefrektomia jest kluczowym zabiegiem w leczeniu licznych chorób nerek, przede wszystkim nowotworów. Wybór techniki operacyjnej jest dostosowany do indywidualnej sytuacji klinicznej, a postęp technologiczny umożliwia coraz skuteczniejsze i mniej obciążające pacjenta procedury.
Pacjenci powinni aktywnie uczestniczyć w procesie leczenia, zdobywając wiedzę na temat przygotowania do zabiegu, potencjalnych ryzyk oraz zasad rekonwalescencji. Wsparcie zespołu medycznego, w tym anestezjologa, psychoonkologa, rehabilitanta i dietetyka, jest nieodzowne dla optymalnych rezultatów zdrowotnych.
Więcej informacji: https://scmkrakow.pl/nefrektomia/
Źródło: artykuł partnera
