Poszukując hipotetycznej dziewiątej planety w Układzie Słonecznym astronomowie-amatorzy dostrzegli w danych obiekt o masie małej gwiazdy pędzący przez galaktykę z prędkością około 1,6 miliona kilometrów na godzinę.
Obiekt został dostrzeżony w ramach Backyard Worlds: Planet 9. Uruchomiony przez NASA projekt zachęca miłośników astronomii do poszukiwania nieznanych jeszcze obiektów na krańcach Układu Słonecznego i dalej. Przeszukiwanie przestrzeni kosmicznej w projekcie Backyard Worlds: Planet 9 polega na oglądaniu krótkich nagrań, które zostały złożone ze zdjęć wykonanych za pomocą sondy pracującej w latach 2009–2011 w zakresie podczerwieni Wide-field Infrared Survey Explorer (WISE). Została ona ponownie aktywowana jako NEOWISE (Near-Earth Object Wide-field Infrared Survey Explorer) w 2013 r. i wycofana w sierpniu 2024 r.
Założeniem projektu jest przeglądanie milionów krótkich animacji, na których znajduje się niewielki kawałek nieba. Zadaniem uczestników jest szukanie zmian na przedstawionych zdjęciach. W przypadku potwierdzonego odkrycia można liczyć na wzmiankę w prasie oraz zostać współautorami publikacji naukowej.
To właśnie w ramach Backyard Worlds: Planet 9 astronomowie-amatorzy Martin Kabatnik, Thomas P. Bickle i Dan Caselden zauważyli słaby, szybko poruszający się obiekt o nazwie CWISE J124909.08+362116.0. Dalsze obserwacje za pomocą kilku teleskopów naziemnych pomogły naukowcom z NASA potwierdzić odkrycie i scharakteryzować obiekt.
Wyniki oraz opis odkrycia ukazał się na łamach pisma „Astrophysical Journal Letters” (wersja z arXiv DOI: 10.48550/arXiv.2407.08578).
Rajd przez galaktykę
Większość znanych gwiazd spokojnie krąży wokół centrum Drogi Mlecznej. Ale nowo odkryty obiekt jest inny. Porusza się tak szybko, że pewnego dnia wyrwie się z uścisku grawitacyjnego Drogi Mlecznej i wystrzeli w przestrzeń międzygalaktyczną. – Nie potrafię opisać poziomu ekscytacji – powiedział Kabatnik z Norymbergi w Niemczech. – Kiedy po raz pierwszy zobaczyłem, jak szybko się porusza, byłem przekonany, że już o tym doniesiono – dodał.
CWISE J124909.08+362116.0 oddala się od Drogi Mlecznej z prędkością około 1,6 miliona kilometrów na godzinę. Obiekt jest albo brązowym karłem, albo gwiazdą o bardzo małej masie. Brązowe karły to obiekty gwiazdopodobne o zbyt małej masie, by mogły w nich zachodzić reakcje przemiany wodoru w hel. To właśnie te reakcje są głównym źródłem energii gwiazd. Brązowe karły to często znajdywane obiekty. W ramach projektu Backyard Worlds: Planet 9 odkryto ich ponad 4000. Ale żaden z nich nie pędzi jak szalony przez galaktykę.
CWISE J124909.08+362116.0 ma jeszcze jedną wyjątkową cechę. Dane uzyskane z W. M. Keck Observatory w Maunakea na Hawajach pokazują, że ma on znacznie mniej żelaza i innych metali niż inne gwiazdy i brązowe karły. Ten niezwykły skład sugeruje, że obiekt ten jest stary i prawdopodobnie pochodzi z jednego z pierwszych pokoleń gwiazd w naszej galaktyce.
Kopniak od supernowej lub czarnych dziur
Dlaczego ten obiekt porusza się z tak dużą prędkością? Jedna z teorii głosi, że CWISE J124909.08+362116.0 pierwotnie pochodził z układu podwójnego, w którym znajdował się także biały karzeł. W wyniku podkradania materii od CWISE J124909.08+362116.0, biały karzeł eksplodował jako supernowa, odrzucając od siebie nowo odkryty obiekt. Inna możliwość jest taka, że pochodził z ściśle powiązanego skupiska gwiazd zwanego gromadą kulistą, a przypadkowe spotkanie z parą czarnych dziur spowodowało wyrzucenie go z gromady z dużą prędkością.
Naukowcy zamierzają przyglądnąć się bliżej CWISE J124909.08+362116.0 skupiając się na jego składzie chemicznym, aby znaleźć wskazówki, który z tych scenariuszy jest bardziej prawdopodobny.
Źródło: NASA, fot. W.M. Keck Observatory/Adam Makarenko
